Opis ogólny
Toksoplazma (Toxoplasma gondii) - Gatunek chorobotwórczego pierwotniaka wywołującego u ludzi toksoplazmozę. Występuje u wielu gatunków ptaków i ssaków, ale żywicielem ostatecznym są kotowate, w których przewodzie pokarmowym pasożyt rozmnaża się płciowo. Powstałe wówczas cysty są wydalane z odchodami i zjadane przypadkowo przez inne zwierzęta, w tym gryzonie. Wtedy pasożyt tworzy cysty w różnych narządach, między innymi w układzie nerwowym.
Objawy toksoplazmozy
Istnieje kilka postaci klinicznych tej choroby: węzłowa (najczęściej u młodych ludzi i dzieci: powiększenie i bóle węzłów chłonnych, głównie karkowych, szyjnych i potylicznych, stan podgorączkowy lub gorączka), narządu wzroku (zmiany zapalne i zwyrodnieniowe w siatkówce i naczyniówce), neurologiczna (stan zapalny mózgowia, ropień mózgu, zmienność nastrojów, zaburzenia ruchowe, bóle głowy, niedowład połowiczy, padaczka), układowa (towarzyszy białaczkom, AIDS, nowotworom, szpiczakom, ziarnicy złośliwej, ponadto po przeszczepach i leczeniu sterydami nadnerczy), wrodzona (wiadomo), przewlekła (każda postać może przybrać charakter przewlekły: bóle mięśni, zaburzenia snu, bóle stawów, nadmierna potliwość), płucna i sercowa (zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego).
Epidemiologia
Profilaktyka: niespożywanie surowego mięsa, zwłaszcza podczas ciąży, unikanie kontaktu z kotami podczas ciąży. Unikanie piaskownic i gleb zanieczyszczonych odchodami zwierzęcymi, gównie kocimi (zagrożenie u dzieci i kobiet ciężarnych). Dbanie o czystość placów zabaw i zabawek (zapobieganie kontaktowi zwierząt z zabawkami dzieci). Dbanie o czystość pożywienia (warzywa, owoce).
Cykl rozwojowy
Pasożytuje w miocytach i w neuronach. Żywicielami są: człowiek,
gryzonie, ptaki, psy, koty, przeżuwacze. Około 50% populacji ludzkiej
jest zarażona tym pasożytem. Zakażenie następuje za pośrednictwem krwi
(pracownicy rzeźni) i zanieczyszczonego cystami pożywienia oraz wody.
Poważnym źródłem zakażenia jest surowe i półsurowe mięso zakażone
cystami. Dzieci zakażają się najczęściej wkładając do ust przedmioty
zanieczyszczone cystami i przytulając twarz do zakażonych zwierząt. U
kota opisano pełen cykl rozwojowy parazyta wraz z rozmnażaniem płciowym.
Z cyst (oocyst) rozwijają się trofozoity, atakujące komórki gospodarza.
Układ immunologiczny żywiciela ogranicza liczebność parazyta w
organizmie. Pod wpływem antygenów pasożyta następuje aktywacja
cytotoksycznych limfocytów grasicozależnych T, zwiększona synteza
interferonu gamma oraz wzrost stężenia immunoglobulin IgG, IgM i IgA.
Przeciwciała przeciwko toksoplazmozie utrzymują się w osoczu nawet do
końca życia żywiciela. Toksoplazmoza występuje w formie aktywnej lub
utajonej. Ma zdolność przenikania przez łożysko do krwi płodu wywołując
toksoplazmozę wrodzoną. Toksoplazmoza może więc być wrodzona lub
nabyta. Zakażenie (śródmaciczne) płodu jest niebezpieczne bowiem
konsekwencją tego są zaburzenia rozwojowe: wodogłowie, małogłowie,
zwapnienia w mózgu, uszkodzenie wzroku, wrodzone wady serca i nerek.
Pasożyt przenika do płodu w razie wystąpienia parazytozy u matki,
zwłaszcza gdy jest seroujemna, czyli nie posiada przeciwciał i
wcześniej nie zetknęła się z pierwotniakiem. Przed zaplanowaniem ciąży
warto więc zorientować się, czy kobieta posiada przeciwciała przeciwko
antygenom toksoplazmowca. Leki immunosupresyjne oraz AIDS sprzyjają
rozwojowi i ekspresji pasożyta.